بازخوانی حقوق زن در فقه اسلامی: چالش‌ها، ظرفیت‌ها و پاسخ به شبهات فمینیستی
نوع مقاله : مقاله پژوهشی
نویسندگان
1 دانش پژوه کارشناسی ارشد فقه مقارن جامعة المصطفی
2 استاد یار جامعة المصطفی العالمیه
چکیده
یکی از چالش‌های گفتمان حقوقی معاصر، مواجهه با پرسش‌های نوپدید پیرامون جایگاه زن در اسلام و احکام تفاوت‌بنیادِ جنسیتی است. این پژوهش با هدف واکاوی جایگاه زن در نظام حقوقی اسلام و پاسخ به شبهات ناظر بر «نقصان ارزشی»، با بهره‌گیری از روش توصیفی-تحلیلی و رویکرد فقه مقارن، به بررسی مبانی انسان‌شناختی قرآن و دیدگاه‌های فقهی مذاهب پنج‌گانه پرداخته است. یافته‌های تحقیق نشان می‌دهد که قرآن کریم با تکیه بر آموزه «نفس واحده»، بر وحدت گوهر انسانی و برابریِ بنیادین زن و مرد در کرامت ذاتی و پاداش اخروی تأکید می‌ورزد. تحلیل فقهیِ احکامِ تمایز‌بنیاد (همچون ارث، دیه و ولایت خانوادگی) مؤید آن است که این تفاوت‌ها نه برآمده از رویکرد ارزشی، بلکه تابعِ حکمت‌های تکوینی، توزیع مسئولیت‌های مالی و تفاوت‌های روان‌شناختی است. افزون بر این، پژوهش حاضر اثبات می‌کند که حقوقی نظیر استقلال کامل مالی، حق مالکیت و اختیارات قانونی برای پایان دادن به نکاح، از مؤلفه‌های تثبیت‌شده در فقه اسلامی است. نتایج نهایی حاکی از آن است که نظام حقوقی اسلام با اتکا بر الگوی «مکمل‌انگاری»، در پی ایجاد نظامی متعادل و مبتنی بر عدالت تشریعی است که در آن، تفاوت‌های حقوقی بازتاب‌دهنده‌ی تقسیم عادلانه‌ی مسئولیت‌ها در ساحت خانواده و اجتماع است، نه نشانگر تقلیل جایگاه انسانی زن.
کلیدواژه‌ها
)